شایعترین علت آسیب به ستون فقرات تصادف با خودرو است. تصادفات 50 درصد همه آسیبهای ستون فقرات را تشکیل می دهند. علت شایع دوم سقوط است و زخم ناشی از چاقو و گلو و شیرزدن از عوامل مهم دیگر این نوع حوادث است.

نکته قابل توجه در آسیبهای ستون فقرات این است که 15 درصد بیمارانی که دچار شکستگی یا دررفتگی ستون فقرات شده اند دچار نوعی آسیب طناب نخاعی منجر به نقص های عصبی(اختلال عملکرد حسی - حرکتی) می شوند.

مفهوم این مطلب این است که 85 درصد بیمارانی که واقعاً دچار شکستگی ستون فقرات شده اند با نقص عصبی مراجعه نمی کنند زمانی که به صحنه حادثه می رسید می بینید که بیمار در حال راه رفتن است اما این به این معنا نیست که وی دچار آسیب به ستون فقرات نشده است.

از این رو با توجه به مطلب گفته شده فقط توجه به شرایط مصدوم نمی تواند ملاک ارزیابی باشد. روش ایجاد آسیب(مکانیسم آسیب) مهمترین شاخص در پی بردن به آسیب ستون فقرات است. از این رو با توجه به مکانیسم آسیب و آگاهی از ماهیت آسیب وارد شده در یک مصدوم می توان مداخله کرد.

مکانیسم های آسیبهای شایع در ستون فقرات:

فشردگی:

زمانی که وزن بدن در برابر سر به جلو رانده می شود مانند سقوط، حوادث ناشی از شیرجه و تصادف با وسایل موتوری

خم شدن:

زمانی که حرکت شدید و رو به جلوی سر وجود دارد و چانه به قفسه سینه برخورد می کند یا زمانی که تنه بیش از حد به جلو خم شود.

خم شدن به عقب:

زمانی که سر به شدت به عقب جابه جا شود و گردن کشیده می شود.

چرخش:

زمانی که سر یا مهره ها بیش از حد طبیعی چرخش خود به اطراف حرکت می کنند.

خم شدن به یک طرف:

زمانی که بدن با شدت به یک طرف خم می شود.

علائم یا نشانه های آسیب احتمالی ستون فقرات

-درد و تندرنس

-اختلال حسی – حرکتی

-اختلال در تنفس

-فلج اندام ها

-تغییر شکل عضو

قابل اعتمادترین علامت آسیب نخاعی در یک فرد هوشیار فلج اندام هاست.

بیشترین مهره هایی که در جریان آسیب ستون مهره ها دچار صدمه می شوند عبارتند از:

C5-C6-C7

T12

L1

علت احتمال بیشتر صدمه به این مهره ها بزرگتر بودن دامنه حرکتی آنها در ستون مهره هاست.

مهمترین مداخلات در آسیبهای ستون فقرات عبارتند از:

حفظ و کنترل راه هوایی

ثابت کردن وضعیت بیمار با استفاده از وسایل بی حرکت سازی مهره های کمری مانند تخته پشتی بلند و کوتاه و جلیقه ای و 3 عارضه مهم و قابل توجه در آسیب ستون فقرات نیز عبارتند از : اختلال تنفسی،فلج اندام ها و جریان خون ناکافی ناشی از شوک نخاعی

شوک نخاعی

از بین رفتن تحریک سمپاتیک به دنبال آسیب نخاعی سبب انبساط عروق و به دنبال آن ناتوانی قلب در سرعت بخشیدن به جریان خون در جهت جبران کاهش فشارخون ناشی از اتساع عروقی می شود. این امر سبب کاهش فشارخون می شود. در جریان شوک نخاعی پوست گرم و خشک و برادیکاردی و اختلال حسی – حرکتی دیده می شود.

نکته قابل توجه:

در یک مصدوم بیهوش که دچار آسیب نخاعی است اگر کاهش فشارخون و تاکی کاردی وجود داشته باشد باید احتمال خونریزی داخلی را در نظر داشته باشیم.

در آسیب ستون فقرات در زیر محل آسیب، فلج کامل حسی و حرکتی، از بین رفتن کنترل روده و مثانه و فلج نیمه تحتانی بدن مشاهده می شود از این رو باید به این علائم توجه شود.

مهمترین نکته قابل توجه در آسیب های نخاعی:

باز نگهداشتن راه هوایی

بی حرکت سازی ستون فقرات با استفاده از وسایل بیحرکت کننده مربوطه

ارزیابی مداوم عملکرد حسی – حرکتی

به عنوان یک قاعده کلی هنگام برخورد با یک مصدوم بیهوش باید فرض را برآسیب مهره های گردن و ستون فقرات گذاشت و پس از باز کردن راه هوایی که مناسب ترین تکنیک در این مورد فشار دادن فک تحتانی به جلو است باید مصدوم را با کولار گردنی و تخته پشتی برای بی حرکت کردن مهره های گردنی و کمر بی حرکت کرده و مصدوم را منتقل کرد.

کوچکترین سهل انگاری یا عدم بکارگیری روش صحیح بی حرکت سازی یک مصدوم دچار آسیب به مهره های گردن و کمر می تواند سبب آسیب دائمی و غیرقابل جبران و حتی مرگ مصدوم شود.

مصطفی بیژنی، عضو هیئت علمی دانشکده پرستاری فسا